รีวิวหนัง Poor Things (2023)

หากมองอย่างผิวเผิน Poor Things คือการหยิบตำนาน “แฟรงเกนสไตน์” มาเล่าใหม่ แต่ลึกลงไปในเนื้อหนังมังสาที่ถูกเย็บติดกันนั้น มันคือวิทยานิพนธ์ทางสังคมที่แหลมคม ว่าด้วยการเดินทางของสตรีเพศผู้หลุดพ้นจากกรอบกรงขังของจารีตประเพณี, ความละอาย (Shame), และอำนาจของปิตาธิปไตย (Patriarchy) เบลล่า แบ็กซ์เตอร์ (Bella Baxter) มิใช่เป็นเพียงสัตว์ประหลาด แต่เธอคือ “Tabula Rasa” (ผ้าขาว) ที่ถูกปล่อยลงสู่โลกที่เปรอะเปื้อน เพื่อตั้งคำถามต่อทุกสถาบันที่มนุษย์สร้างขึ้น!

บทวิพากษ์ฉบับนี้ จะทำการผ่าตัดและวิเคราะห์องค์ประกอบหลักของภาพยนตร์อย่างละเอียด ทั้งในเชิงโครงสร้างการเล่าเรื่องที่เปี่ยมด้วยปรัชญาอัตถิภาวนิยม, สุนทรียศาสตร์ทางภาพที่ผสมผสานความจริงกับจินตนาการอย่างบ้าคลั่ง, และการแสดงระดับปรากฏการณ์ที่ท้าทายขีดจำกัดของความเป็นมนุษย์ เพื่อสืบค้นว่าเหตุใดภาพยนตร์เรื่องนี้จึงเป็นมากกว่างานศิลปะ แต่คือการประกาศอิสรภาพที่งดงามและน่าสะพรึงกลัวที่สุดในรอบทศวรรษ

การวิเคราะห์ “เนื้อเรื่อง” (Narrative Structure & Thematic Deconstruction)

ความอัจฉริยะของบทภาพยนตร์โดย โทนี่ แมคนามารา (Tony McNamara) คือการปฏิเสธที่จะเล่าเรื่องแบบ “Coming-of-Age” (การก้าวพ้นวัย) ในรูปแบบปกติ แต่เลือกที่จะเล่าผ่านโครงสร้างของ “การวิวัฒนาการ” (Evolution) ทางปัญญาและสัญชาตญาณ

สภาวะแห่ง “ไร้ความละอาย” (The Absence of Shame)! หัวใจสำคัญที่ขับเคลื่อนเนื้อเรื่องคือเงื่อนไขทางกายภาพของ เบลล่า แบ็กซ์เตอร์: ร่างกายของหญิงสาววัยเจริญพันธุ์ที่บรรจุสมองของทารก การตัดสินใจเชิงโครงเรื่องนี้เป็นรากฐานที่แข็งแกร่งที่สุด เพราะมันอนุญาตให้ตัวละคร “กระทำ” สิ่งต่างๆ โดยปราศจาก “กรอบศีลธรรม” หรือ “บรรทัดฐานทางสังคม” (Social Norms) ที่ถูกปลูกฝัง! เบลล่ากินเมื่อหิว, ต่อยเมื่อโกรธ, และร่วมเพศเมื่อมีความต้องการ โดยปราศจากความรู้สึกผิดหรือความเขินอาย เนื้อเรื่องใช้สภาวะนี้เป็นเครื่องมือในการวิพากษ์สังคม (Social Critique) ว่ากฎเกณฑ์ที่เรายึดถือนั้น แท้จริงแล้วเป็นเพียง “สิ่งสมมติ” (Construct) ที่กดทับธรรมชาติของมนุษย์ โดยเฉพาะผู้หญิง การเดินทางของเบลล่าจึงไม่ใช่การเรียนรู้ที่จะเป็น “กุลสตรี” แต่คือการเรียนรู้ที่จะเป็น “มนุษย์ที่สมบูรณ์” ในแบบของเธอเอง

โครงสร้างแบบโอดีสซีย์ (The Odyssey Structure)

การแบ่งเรื่องราวออกเป็นเมืองต่างๆ (ลอนดอน, ลิสบอน, อเล็กซานเดรีย, ปารีส) ทำหน้าที่เป็นหมุดหมายของการเรียนรู้ในแต่ละขั้นของชีวิต

• ลิสบอน: เป็นตัวแทนของ “ความสุขทางผัสสะ” (Hedonism) และการค้นพบเรื่องเพศ

• อเล็กซานเดรีย: เป็นจุดเปลี่ยนสู่ “การตื่นรู้ทางปัญญา” (Intellectual Awakening) และความเจ็บปวดจากการเห็นความเหลื่อมล้ำของโลก (Cynicism)

• ปารีส: เป็นบทสรุปของการ “พึ่งพาตนเอง” (Self-Reliance) และการควบคุมปัจจัยการผลิตของตนเอง (ร่างกาย)

บทภาพยนตร์กล้าหาญมากที่แตะประเด็นการขายบริการทางเพศ (Sex Work) ในมุมมองที่ซับซ้อน โดยไม่ตีตราว่าเป็นเหยื่อ (Victimization) หรือเชิดชูจนเกินจริง (Glorification) แต่นำเสนอในฐานะ “กระบวนการเรียนรู้” และ “การควบคุมอำนาจ” ของเบลล่า ซึ่งเป็นประเด็นที่ท้าทายและชวนถกเถียงอย่างยิ่งในเชิงเฟมินิสต์

การปะทะกับปิตาธิปไตย (Confronting Patriarchy)

ตัวละครชายในเรื่องถูกออกแบบมาให้เป็นตัวแทนของปิตาธิปไตยในรูปแบบต่างๆ

• ก็อดวิน (God): บิดาผู้สร้าง ตัวแทนของวิทยาศาสตร์ที่พยายามควบคุมธรรมชาติและปกป้องจนเกินพอดี

• ดันแคน เวดเดอร์เบิร์น: ตัวแทนของชายชาตรีที่เป็นพิษ (Toxic Masculinity) ผู้หลงใหลในความไร้เดียงสาของหญิงสาว แต่กลับรับไม่ได้เมื่อเธอเติบโตและมีความคิดเป็นของตัวเอง

• แม็กซ์ แมคแคนเดิลส์: ตัวแทนของชายผู้อ่อนโยนแต่ยังคงต้องการครอบครอง

• นายพลเบลสซิงตัน: ตัวแทนของอำนาจดิบเถื่อนและการกดขี่ข่มเหง

เนื้อเรื่องไม่ได้มุ่งเน้นการทำลายผู้ชาย แต่เน้นการที่เบลล่า “ก้าวข้าม” พวกเขาไป เธอไม่ได้เกลียดชัง แต่เธอมองพวกเขาด้วยความสงสารและเข้าใจในความเปราะบางของพวกเขา

การวิเคราะห์ “ภาพ” (Visuals, Cinematography & Aesthetic Design)

งานภาพใน Poor Things คือการระเบิดออกของจินตนาการที่ไร้ขอบเขต ลานธิมอสและทีมงานได้สร้างโลกใบใหม่ที่ไม่ใช่ทั้งอดีต ปัจจุบัน หรืออนาคต แต่เป็น “ความจริงทางเลือก” (Alternative Reality) ที่สะท้อนจิตใจของตัวละคร

สุนทรียศาสตร์แบบ Steampunk และ Surrealism! การออกแบบงานสร้าง (Production Design) ผสมผสานยุควิกตอเรียนเข้ากับความล้ำสมัยแบบย้อนยุค (Retro-futurism) สถาปัตยกรรมในเรื่องมีความบิดเบี้ยว เกินจริง และเหมือนภาพวาด

• ท้องฟ้าในฉากล่องเรือหรือฉากเมืองต่างๆ ถูกวาดและจัดแสงให้ดูเหมือนฉากละคร (Theatrical) หรือภาพวาดสีน้ำมันที่เคลื่อนไหวได้ สิ่งนี้สะท้อนมุมมองของเบลล่าที่มีต่อโลก: มันคือสถานที่แห่งความมหัศจรรย์ แปลกประหลาด และเต็มไปด้วยสีสันที่ฉูดฉาด (Vibrant Colors)

• การเปลี่ยนผ่านจากภาพ “ขาว-ดำ” ในช่วงต้น (ช่วงวัยทารกทางสมองที่ถูกกักขัง) สู่ภาพ “สีสันจัดจ้าน” (Technicolor) เมื่อเธอออกเดินทาง เป็นการใช้ภาษาภาพยนตร์ที่คลาสสิกแต่ทรงพลังในการสื่อถึงการเปิดโลกทัศน์

เลนส์และการถ่ายภาพ (Cinematography)! ผู้กำกับภาพ ร็อบบี้ ไรอัน (Robbie Ryan) เลือกใช้เลนส์ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวสูงมาก

• เลนส์ตาปลา (Fisheye Lens) และเลนส์มุมกว้าง (Wide Angle): ถูกใช้บ่อยครั้งเพื่อสร้างความรู้สึกบิดเบี้ยว (Distortion) และความแปลกแยก มันทำให้ผู้ชมรู้สึกเหมือนกำลังมองดู “การทดลอง” ผ่านกระจกนูน หรือมองโลกผ่านสายตาของเด็กที่ยังไม่เข้าใจมิติของความเป็นจริง

• มุมกล้องแบบถ้ำมอง (Voyeuristic Shots): การถ่ายผ่านรูกุญแจ หรือกรอบวงกลม (Vignette) สร้างความรู้สึกว่าเรากำลังแอบดูชีวิตของเบลล่า ซึ่งสอดคล้องกับธีมของการสังเกตการณ์ทางวิทยาศาสตร์ และการที่ตัวละครหญิงถูกจ้องมอง (Male Gaze) ก่อนที่เธอจะจ้องกลับ

เครื่องแต่งกาย (Costume Design)! เสื้อผ้าของเบลล่าคือการเล่าเรื่องผ่านสิ่งทอ ในช่วงแรกเธอสวมใส่เสื้อผ้าที่มีแขนพองโต (Puff Sleeves) คล้ายเด็กทารกและตุ๊กตา แต่เมื่อเรื่องราวดำเนินไป เสื้อผ้าของเธอเริ่มมีความซับซ้อน เป็นทางการ และผสมผสานความเป็นชายเข้ากับความเป็นหญิง (Androgynous) มากขึ้น สิ่งที่น่าสังเกตคือเธอแทบไม่สวมคอร์เซ็ต (Corset) ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการกดทับสตรีในยุคนั้น สะท้อนถึงอิสรภาพทางร่างกายของเธอ

การวิเคราะห์ “การแสดง” (Performances)

หัวใจที่สูบฉีดเลือดให้กับงานภาพและบทที่บ้าคลั่งนี้ คือการแสดงที่ต้องแลกมาด้วยความกล้าหาญอย่างที่สุด

เอ็มมา สโตน (Emma Stone) ในบท เบลล่า แบ็กซ์เตอร์! นี่คือบทบาทที่เป็น “Masterpiece” ในชีวิตการแสดงของ เอ็มมา สโตน และอาจกล่าวได้ว่าเป็นหนึ่งในการแสดงที่ดีที่สุดในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ร่วมสมัย

• กายภาพ (Physicality): สโตนต้องแสดงพัฒนาการทางร่างกายจากทารกที่เดินเตาะแตะ ควบคุมกล้ามเนื้อไม่ได้ พูดจาไม่เป็นภาษา ไปสู่หญิงสาวที่สง่างามและฉะฉาน ความท้าทายคือการทำสิ่งนี้ให้ดูเป็นธรรมชาติและต่อเนื่อง ไม่ใช่การกระโดดข้ามขั้น เธอใช้ร่างกายของเธออย่างคุ้มค่าทุกส่วนในการสื่อสาร

• ความไร้เดียงสาที่อันตราย: สโตนถ่ายทอดแววตาที่เต็มไปด้วยความอยากรู้อยากเห็น (Curiosity) ได้อย่างน่าทึ่ง แต่ในขณะเดียวกันก็มีความแข็งกร้าวเมื่อถูกขัดใจ สิ่งที่ยากที่สุดคือการแสดงฉากทางเพศที่โจ่งแจ้งโดยปราศจากความรู้สึก “อนาจาร” แต่กลับเต็มไปด้วยความรู้สึกของการ “สำรวจ” และ “ค้นพบ” ทางวิทยาศาสตร์ เธอทำให้ตัวละครนี้น่ารัก น่ากลัว และน่าเกรงขามในเวลาเดียวกัน

มาร์ค รัฟฟาโล (Mark Ruffalo) ในบท ดันแคน เวดเดอร์เบิร์น! รัฟฟาโลสลัดภาพลักษณ์หนุ่มแสนดีหรือฮีโร่ผู้เคร่งขรึม มารับบทตัวตลกที่น่าสมเพช (Pathetic Clown) ได้อย่างยอดเยี่ยม

• เขาเล่นเป็นชายเจ้าชู้ที่เปี่ยมด้วยความมั่นใจในตอนแรก แต่ค่อยๆ พังทลายลงเมื่อไม่สามารถควบคุมเบลล่าได้ การแสดงของเขาเต็มไปด้วยพลังงานที่ล้นเหลือ (Over-the-top) และจังหวะคอมเมดี้ที่แม่นยำ เขาคือตัวแทนของอีโก้ผู้ชายที่เปราะบาง (Fragile Male Ego) ที่แตกสลายเมื่อเผชิญกับผู้หญิงที่แข็งแกร่งกว่า

วิลเลม เดโฟ (Willem Dafoe) ในบท ดร. ก็อดวิน แบ็กซ์เตอร์! ภายใต้เมคอัพที่หนาเตอะและใบหน้าที่บิดเบี้ยว เดโฟสามารถส่งผ่านอารมณ์ที่ซับซ้อนได้อย่างเหลือเชื่อ

• เขาไม่ใช่เพียงนักวิทยาศาสตร์สติเฟื่องที่ชั่วร้าย แต่เป็น “พ่อ” ที่มีความรักและความเจ็บปวด เดโฟใช้เสียงที่ทุ้มต่ำและการเคลื่อนไหวที่เชื่องช้า สื่อถึงคนที่ถูกทำลายโดยวิทยาศาสตร์แต่ก็ยังศรัทธาในมัน ความสัมพันธ์ระหว่างเขากับเบลล่าคือแกนกลางทางอารมณ์ (Emotional Core) ที่ทำให้หนังเรื่องนี้มีความอบอุ่นท่ามกลางความแปลกประหลาด

บทสรุป: การเฉลิมฉลองความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์แบบในความบกพร่อง

Poor Things (2023) มิใช่ภาพยนตร์ที่ย่อยง่ายสำหรับทุกคน ด้วยเนื้อหาที่ท้าทายศีลธรรม ฉากที่โจ่งแจ้ง และงานภาพที่ผิดแปลก แต่มันคืองานศิลปะที่ “ซื่อสัตย์” (Honest) ที่สุดเรื่องหนึ่ง มันกล้าที่จะเปลือยมนุษย์—ทั้งทางกายและทางใจ—เพื่อค้นหาว่าอะไรคือสิ่งที่หลงเหลืออยู่เมื่อเราถอดเปลือกของสังคมออกไป ยอร์กอส ลานธิมอส ได้สร้างโลกที่บ้าคลั่งเพื่อสะท้อนความบ้าคลั่งของโลกความจริง เอ็มมา สโตน ได้มอบการแสดงที่เปรียบเสมือนการถวายชีวิตเพื่อศิลปะ และทีมงานเบื้องหลังได้เนรมิตฝันร้ายที่งดงามที่สุดเท่าที่จินตนาการจะไปถึง ท้ายที่สุด Poor Things ไม่ได้บอกให้เราเป็นเหมือนเบลล่า แบ็กซ์เตอร์ แต่เชิญชวนให้เรามองโลกด้วยสายตาแบบเธอ: สายตาที่ปราศจากอคติ, สายตาที่กล้าตั้งคำถาม, และสายตาที่มองเห็นว่า ชีวิต—ไม่ว่าจะเจ็บปวดหรือสุขสม—ล้วนเป็นสิ่งที่น่าลิ้มลองและน่าอัศจรรย์ นี่คือชัยชนะของภาพยนตร์ที่ประกาศว่า การเป็น “Poor Thing” (สิ่งที่น่าสมเพช) ที่แท้จริง คือการยอมจำนนต่อกรงขังที่คนอื่นสร้างขึ้น โดยไม่เคยคิดจะออกไปสำรวจโลกกว้างด้วยขาของตนเอง รับชมหนัง Poor Things (2023) ได้ที่ movie24hd