รีวิวหนัง War Horse (2011) ม้าศึกจารึกโลก

รีวิวหนัง War Horse (2011) ม้าศึกจารึกโลก

รีวิวหนัง War Horse (2011) ม้าศึกจารึกโลก ในภูมิทัศน์ของวงการภาพยนตร์ร่วมสมัยที่มักโหยหาความดิบเถื่อน (Grit) และสัจนิยมอันมืดหม่น (Dark Realism) ผลงานของ สตีเวน สปีลเบิร์ก (Steven Spielberg) อย่าง “War Horse” (2011) หรือในชื่อไทย “ม้าศึกจารึกโลก” เปรียบดั่งการเดินทางย้อนกลับไปยังขนบธรรมเนียมการสร้างภาพยนตร์แบบคลาสสิก—ยุคสมัยที่ “อภิมหาภาพยนตร์” (Epic) ไม่ได้หมายถึงเพียงงบประมาณมหาศาล แต่หมายถึงความทะเยอทะยานในกาเรียงเรื่องราวที่ยิ่งใหญ่ ครอบคลุมชะตากรรมของมนุษย์ และกวักมือเรียกอารมณ์ความรู้สึกอันเป็นสากลจากผู้ชม

“War Horse” ไม่ใช่ภาพยนตร์สงครามในแบบฉบับที่ผู้ชมคุ้นเคย มันไม่ใช่ “Saving Private Ryan” ที่มุ่งเน้นความสมจริงอันน่าสะพรึงกลัวในสนามรบ และก็ไม่ใช่ภาพยนตร์เกี่ยวกับสัตว์โลกที่มุ่งสร้างความบันเทิงแบบผิวเผิน หากแต่เป็นบทกวีเชิงภาพ (Visual Poem) ที่ใช้ม้าตัวหนึ่งนามว่า “โจอี้” เป็นดั่ง “พยาน” ผู้เดินทางผ่านความโหดร้ายของสงครามโลกครั้งที่ 1 เพื่อสำรวจแก่นแท้ของความเป็นมนุษย์, ความผูกพัน, ความสูญเสีย และความหวัง! บทวิจารณ์ฉบับนี้จะละเว้นการสรุปเนื้อหาที่ดำเนินไปตามลำดับเหตุการณ์ แต่จะมุ่งเน้นการวิเคราะห์องค์ประกอบหลักสามประการ ได้แก่ โครงสร้างการเล่าเรื่องและบทภาพยนตร์ (เนื้อเรื่อง), สุนทรียศาสตร์ทางภาพ (ภาพ) และการตีความของเหล่านักแสดง (การแสดง) เพื่อถอดรหัสว่าเหตุใด “War Horse” จึงเป็นผลงานที่ทรงพลังและควรค่าแก่การจารึกไว้ แม้จะถูกวิพากษ์วิจารณ์ในประเด็นความพยายามบีบคั้นอารมณ์ (Sentimentality) ก็ตาม

โครงสร้างการเล่าเรื่อง (เนื้อเรื่อง) – โจอี้ ในฐานะกระจกสะท้อนมนุษยธรรม

ความท้าทายประการแรกและสำคัญที่สุดของ “War Horse” คือการที่ตัวเอกของเรื่องเป็น “ม้า” ซึ่งไม่สามารถสื่อสารเจตจำนงด้วยวาจาได้ บทภาพยนตร์ (ดัดแปลงจากนวนิยายของ ไมเคิล มอร์ปูร์โก และละครเวทีอันลือลั่น) แก้ปัญหานี้ด้วยการใช้โครงสร้างการเล่าเรื่องแบบ “พเนจร” (Picaresque) หรือ “โอดิสซีย์” (Odyssey) โดยให้โจอี้เป็นจุดศูนย์กลางคงที่ที่เคลื่อนที่ผ่านตัวละครมนุษย์ที่แปรเปลี่ยนไป

สิ่งที่น่าสนใจคือ “War Horse” ไม่ได้พยายาม “สร้างความเป็นมนุษย์” (Anthropomorphize) ให้กับโจอี้มากเกินไป โจอี้ไม่ได้มีความคิดซับซ้อนแบบมนุษย์ แต่เขาทำหน้าที่เป็น “กระจกสะท้อน” (A Mirror) ที่สะท้อนธาตุแท้ของตัวละครที่เขาพบเจอ

• การสำรวจความผูกพัน (The Bond): เรื่องราวเริ่มต้นด้วยความผูกพันบริสุทธิ์ระหว่าง อัลเบิร์ต (เจเรมี เออร์วีน) และโจอี้ นี่คือปฐมบทที่สถาปนา “สภาวะปกติ” อันงดงามและเรียบง่าย (Pastoral Ideal) ความรักของอัลเบิร์ตที่มีต่อโจอี้คือ “ศรัทธา” ที่ขับเคลื่อนเส้นเรื่องทั้งหมด มันคือคำสัญญาของความบริสุทธิ์ก่อนที่โลกจะถูกทำลายด้วยสงคราม
• การเปลี่ยนผ่านสู่ความขัดแย้ง (The Transition to Conflict): เมื่อโจอี้ถูกขายให้กับกองทัพ โครงสร้างของเรื่องเปลี่ยนไปทันที เขาพบกับ กัปตันนิโคลส์ (ทอม ฮิดเดิลสตัน) ผู้สะท้อนถึงเกียรติยศและอุดมคติของทหารม้ายุคเก่า ที่กำลังจะถูก “เครื่องจักรสังหาร” (Machine Gun) ทำลายล้าง นี่คือการปะทะกันระหว่างยุคเก่าและยุคใหม่ที่ชาญฉลาด
• พยานในสมรภูมิ (The Witness of War): จุดที่บทภาพยนตร์โดดเด่นที่สุดคือการใช้โจอี้เป็น “ผู้สังเกตการณ์ที่เป็นกลาง” เขารับใช้ทั้งฝ่ายอังกฤษและฝ่ายเยอรมัน เขาได้เห็นความเมตตาจากทหารเยอรมันสองพี่น้องที่หนีทัพ และได้เห็นความโหดร้ายจากการใช้งานหนักจนล้มตาย การที่โจอี้ “รับใช้” ทั้งสองฝ่าย ทำให้ภาพยนตร์หลีกเลี่ยงการแบ่งฝ่าย “ดี-ชั่ว” แบบผิวเผิน แต่ชี้ให้เห็นว่าในสงครามนั้น มนุษย์ทุกคน (และแม้กระทั่งสัตว์) ล้วนเป็น “เหยื่อ” ของอุดมการณ์ที่ใหญ่กว่า
• จุดสูงสุดเชิงสัญลักษณ์ (The Symbolic Climax): ฉากที่โจอี้ติดอยู่ใน “ดินแดนรกร้าง” (No Man’s Land) และทหารอังกฤษกับทหารเยอรมันต้องออกมาช่วยกันตัดลวดหนาม คือหัวใจของภาพยนตร์ทั้งเรื่อง นี่คือฉากที่สรุปทุกสิ่งที่สปีลเบิร์กต้องการจะพูด สงครามคือความบ้าคลั่งที่มนุษย์สร้างขึ้น แต่ “มนุษยธรรม” (Humanity) และ “สัญชาตญาณแห่งการช่วยเหลือ” (Instinct to Help) ยังคงมีอยู่ แม้ในจุดที่มืดมิดที่สุด โจอี้ในฉากนี้ไม่ใช่แค่ม้า แต่เป็นสัญลักษณ์ของ “ผู้บริสุทธิ์” ที่ติดอยู่ท่ามกลางความขัดแย้งของผู้ใหญ่

นักวิจารณ์บางกลุ่มโจมตีว่าภาพยนตร์เรื่องนี้ “บังเอิญ” เกินไป (Contrived) ที่โจอี้สามารถรอดชีวิตและพบเจอกับตัวละครต่างๆ ได้อย่างพอดี แต่การวิจารณ์เช่นนั้นคือการมองข้ามเจตนาของสปีลเบิร์ก “War Horse” ไม่ใช่สารคดี แต่เป็น “นิทานปรัมปราสมัยใหม่” (Modern Fable) หรือ “ตำนาน” (Myth) มันใช้ความบังเอิญเพื่อขับเคลื่อนไปสู่ความจริงทางอารมณ์ที่ยิ่งใหญ่กว่า

สุนทรียศาสตร์ทางภาพ (ภาพ) – วากยสัมพันธ์ของ ยานุสซ์ คามินสกี

หากบทภาพยนตร์คือโครงกระดูก งานภาพใน “War Horse” ก็คือเลือดเนื้อและจิตวิญญาณ การกลับมาร่วมงานกันระหว่าง สปีลเบิร์ก และผู้กำกับภาพคู่บุญ ยานุสซ์ คามินสกี (Janusz Kamiński) ได้สร้างสรรค์ผลงานที่อาจเรียกได้ว่างดงามที่สุดชิ้นหนึ่งในอาชีพของพวกเขา

คามินสกีใช้ “แสง” เป็นเครื่องมือในการเล่าเรื่องอย่างชัดเจน ภูมิทัศน์ของภาพยนตร์ถูกแบ่งออกเป็นสองขั้วอย่างสิ้นเชิง:

• อุดมคติแห่งเดวอน (The Devon Ideal): ช่วง 30 นาทีแรกของภาพยนตร์ที่เกิดขึ้นในฟาร์มที่เดวอน ประเทศอังกฤษ คือการคารวะต่อภาพยนตร์คลาสสิกของ จอห์น ฟอร์ด (John Ford) อย่าง “The Quiet Man” หรือ “The Searchers” คามินสกีอาบฉากเหล่านี้ด้วยแสง “Golden Hour” (ชั่วโมงทอง) ที่อบอุ่น ท้องฟ้าเป็นสีฟ้าเข้ม ทุ่งหญ้าเป็นสีเขียวมรกต ภาพที่ได้มีความอิ่มตัวของสีสูง (Saturated) และมักใช้ภาพมุมกว้าง (Extreme Wide Shot) เพื่อแสดงความยิ่งใหญ่ของธรรมชาติและความเชื่อมโยงระหว่างมนุษย์กับผืนดิน
  • ฉากไถนา: คือตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุด การถ่ายทำที่ใช้แสงอาทิตย์ยามเย็นสาดส่องผ่านตัวอัลเบิร์ตและโจอี้ สร้างภาพเงา (Silhouette) ที่ทรงพลังและงดงามราวกับภาพวาดของจิตรกรยุคโรแมนติก มันคือภาพของ “อดีต” ที่กำลังจะสูญหายไปตลอดกาล
• สัจนิยมอันโหดร้ายของสงคราม (The Harsh Reality of War): เมื่อเรื่องราวเข้าสู่สมรภูมิในฝรั่งเศส โทนสีของภาพยนตร์จะเปลี่ยนไปในทันที คามินสกีใช้เทคนิค “Bleach Bypass” (การลดความอิ่มตัวของสี) ที่เขาเคยใช้ใน “Saving Private Ryan” แต่ปรับให้ละมุนขึ้น
  • สีที่ถูกดูดกลืน: สีเขียวมรกตกลายเป็นสีเขียวอมเทา, สีฟ้ากลายเป็นสีซีดจาง, และสีน้ำตาลของโคลนตมเข้าครอบงำทุกเฟรม แสงไม่ได้อบอุ่นอีกต่อไป แต่กลายเป็นแสงที่ “สว่างจ้าจนแผดเผา” (Overexposed Highlights) หรือ “มืดทึบ” (Crushed Blacks) สร้างบรรยากาศของความสิ้นหวังและความหนาวเหน็บ
  • ฉากการโจมตีของทหารม้า: นี่คือฉาก “Masterclass” ของสปีลเบิร์ก มันเริ่มต้นด้วยความกล้าหาญและความสง่างาม ทหารม้าควบผ่านทุ่งข้าวสาลี (ที่ยังคงมีแสงอาทิตย์ส่อง) แต่จบลงด้วยความสยดสยองของการสังหารหมู่ด้วยปืนกล การตัดต่อและมุมกล้องที่วุ่นวาย (Kinetic) สะท้อนถึงการสิ้นสุดยุคของ “สงครามอันทรงเกียรติ”
• No Man’s Land – ภูมิทัศน์แห่งความตาย: คามินสกีนำเสนอ “ดินแดนรกร้าง” ได้อย่างน่าขนลุก มันคือดินแดนที่ “ไร้สี” (Desaturated) อย่างสมบูรณ์ เต็มไปด้วยหมอกควันและซากปรักหักพัง การใช้แสงประดิษฐ์ (เช่น แสงจากพลุไฟ) ที่ส่องให้เห็นโจอี้ที่ติดอยู่กับลวดหนาม สร้างภาพที่ใกล้เคียงกับ “ฝันร้าย” (Nightmarish) มากกว่าความเป็นจริง มันคือการใช้ภาพเพื่อสะท้อนสภาวะจิตใจที่แตกสลายของยุโรปในขณะนั้น

งานภาพของ “War Horse” จึงไม่ใช่แค่การ “ถ่ายให้สวย” แต่คือการ “ใช้ความสวยงามเพื่อเล่าเรื่อง” มันคือการสร้างความขัดแย้งระหว่างความงามของธรรมชาติ (โจอี้, ท้องทุ่ง) กับความอัปลักษณ์ที่มนุษย์สร้างขึ้น (สงคราม, ลวดหนาม)

การแสดง (การแสดง) – มนุษย์ผู้ผ่านพบในม่านหมอก

เนื่องด้วยโครงสร้างแบบพเนจร “War Horse” จึงเต็มไปด้วยนักแสดงสมทบชั้นนำที่ปรากฏตัวเพียงไม่กี่ฉาก แต่ต้องสร้างความประทับใจให้ได้ในทันที นี่คือความท้าทายที่ทีมนักแสดงส่วนใหญ่ทำได้สำเร็จ

• เจเรมี เออร์วีน (Jeremy Irvine) ในบท อัลเบิร์ต นาร์ราคอตต์: ในฐานะนักแสดงหน้าใหม่ในขณะนั้น เออร์วีนต้องแบกรับภาระในการเป็น “สมอเรือทางอารมณ์” (Emotional Anchor) ของเรื่อง การแสดงของเขาถูกขับเคลื่อนด้วย “ความจริงใจ” (Sincerity) และ “ความบริสุทธิ์” (Innocence) เขาไม่ได้แสดงอารมณ์ที่ซับซ้อน แต่แสดง “ศรัทธา” ที่ไม่สั่นคลอน แววตาของเขาที่มองโจอี้คือสิ่งที่ทำให้ผู้ชม “เชื่อ” ในความผูกพันนี้ แม้ว่าบทในช่วงหลังของเขา (เมื่อเป็นทหาร) จะค่อนข้างน้อย แต่การปรากฏตัวในตอนเริ่มต้นและตอนจบก็เพียงพอที่จะโอบล้อมเรื่องราวทั้งหมดไว้ได้
• ปีเตอร์ มัลแลน (Peter Mullan) และ เอมิลี วัตสัน (Emily Watson) ในบท พ่อและแม่: ทั้งคู่คือนักแสดงที่ยอดเยี่ยมในการถ่ายทอด “ความยากลำบาก” มัลแลนในบท เท็ด นาร์ราคอตต์ พ่อผู้บอบช้ำจากสงคราม (แอฟริกาใต้) และติดสุรา คือตัวแทนของความภาคภูมิใจที่ผิดที่ผิดทาง ขณะที่วัตสันในบท โรส คือกระดูกสันหลังของครอบครัว ผู้ที่ต้องแบกรับความจริงและคอยประคับประคองทุกอย่าง ความสัมพันธ์ของทั้งคู่มีความซับซ้อนและเป็นมนุษย์อย่างยิ่ง
• นักแสดงสมทบผู้เปล่งประกาย (The Episodic Stars):
  • ทอม ฮิดเดิลสตัน (Tom Hiddleston) ในบท กัปตันนิโคลส์: ในช่วงเวลาสั้นๆ เขาถ่ายทอดภาพของ “สุภาพบุรุษ” ทหารอังกฤษผู้เปี่ยมอุดมคติได้อย่างไร้ที่ติ ความอ่อนโยนที่เขามีต่อโจอี้ (ผ่านการวาดภาพ) ทำให้การจากไปของเขาสะเทือนใจ แม้ผู้ชมจะเพิ่งรู้จักเขาไม่นาน
  • เบเนดิกต์ คัมเบอร์แบตช์ (Benedict Cumberbatch) ในบท พันตรีสจ๊วต: แสดงถึงความแข็งกร้าวของทหารอาชีพ แต่ก็ยังมีความเคารพต่อสัตวแพทย์ของเขา
  • นีลส์ อาเรสทรัป (Niels Arestrup) ในบท คุณปู่ชาวฝรั่งเศส: การปรากฏตัวของเขาคือ “โอเอซิส” กลางเรื่อง เขามอบความอบอุ่นและความเปราะบาง (ผ่านการดูแลหลานสาว เอมิลี) ที่หาได้ยากในยามสงคราม ฉากที่เขาต้องเผชิญหน้ากับทหารเยอรมันแสดงถึงศักดิ์ศรีที่ยังคงหลงเหลืออยู่
  • นักแสดงเยอรมัน (เช่น David Kross และ Leonhard Carow): การแสดงของพวกเขาสำคัญมากในการลบภาพ “ผู้ร้าย” ที่เหมารวม สปีลเบิร์กจงใจแสดงให้เห็นถึงความเมตตา, ความกลัว และความเป็นพี่น้องของทหารฝ่ายตรงข้าม
• โจอี้ (The Horses): ไม่สามารถละเว้นการกล่าวถึง “การแสดง” ของม้าที่รับบทโจอี้ได้ ทีมฝึกม้า (นำโดย บ็อบบี้ ลอฟเกรน) ทำงานได้อย่างน่าทึ่ง การเคลื่อนไหว, การหายใจ, และแววตาของม้า ถูกจับภาพโดยสปีลเบิร์กและคามินสกีในมุมที่ทำให้ผู้ชมสามารถ “อ่าน” อารมณ์ของมันได้ แม้ว่านั่นอาจจะเป็นการ “ตีความ” ของผู้ชมเองก็ตาม (ซึ่งเป็นสิ่งที่ภาพยนตร์ตั้งใจ)

บทสรุป: อุปรากรแห่งความหวัง

“War Horse” คือผลงานที่ สตีเวน สปีลเบิร์ก “จงใจ” สร้างขึ้นเพื่อต่อต้านกระแสเหยียดหยันอารมณ์ความรู้สึก (Cynicism) มันคือภาพยนตร์ที่กล้าที่จะ “รู้สึก” และกล้าที่จะ “หวัง”! ในขณะที่แกนกลางของเรื่องคือความโหดร้ายของสงครามโลกครั้งที่ 1 แต่สาระสำคัญที่แท้จริงกลับไม่ใช่เรื่องของชัยชนะหรือความพ่ายแพ้ในสนามรบ แต่มันคือการยืนหยัดของ “สิ่งที่ดีงาม”—ความรักของเด็กหนุ่ม, ความเมตตาของคนแปลกหน้า, และสัญชาตญาณในการเอาชีวิตรอดของสัตว์เดรัจฉานที่บริสุทธิ์กว่ามนุษย์ที่ควบคุมมัน! ด้านเนื้อเรื่อง มันคือมหากาพย์ที่ใช้โครงสร้างแบบนิทานเพื่อสำรวจธีมสากล ด้านภาพ มันคือผลงานชิ้นเอกด้านการจัดแสงและองค์ประกอบศิลป์ที่งดงามราวกับภาพวาด และด้านการแสดง มันคือการรวมตัวของนักแสดงชั้นครูที่เติมเต็มโลกอันกว้างใหญ่ให้มีชีวิตชีวา

“War Horse” อาจจะไม่ใช่ภาพยนตร์สงครามที่สมจริงที่สุด หรือภาพยนตร์ที่วิพากษ์วิจารณ์สังคมได้เฉียบคมที่สุด แต่ “War Horse” คือ “อุปรากร” (Opera) ขนาดยักษ์ที่ใช้ภาพและเสียง (โดยเฉพาะดนตรีประกอบอันยิ่งใหญ่ของ จอห์น วิลเลียมส์) เพื่อยกระดับจิตใจและยืนยันว่า แม้ในค่ำคืนที่มืดมิดที่สุดของประวัติศาสตร์มนุษยชาติ “ศรัทธา” และ “ความผูกพัน” ยังคงเป็นแสงสว่างที่นำทางเรากลับบ้านได้เสมอ มันคือภาพยนตร์ที่ถูกสร้างด้วยความชำนาญการขั้นสูงสุด เพื่อเป้าหมายที่บริสุทธิ์ที่สุด นั่นคือการ “เคลื่อนหัวใจ” ของผู้ชม รับชมหนัง War Horse (2011) ม้าศึกจารึกโลก ได้ที่ movie24hd